donderdag 25 oktober 2018

De labedissen van Lena Bliek


Het meisje dat zo opgewekt op deze ansichtkaart staat afgebeeld heet Lena Bliek. Haar naam staat keurig op de achterkant vermeld. Lena, boerendochter uit Nieuwland (Walcheren) draagt op deze afbeelding, zo is terug te lezen, de kleurrijke kleding van haar grootmoeder. Enige jaren geleden al kregen we deze kaart in handen. Het verwonderde ons dat dit jonge meisje was afgebeeld in een kleurrijk kostuum, zoals dat rond 1800 op Walcheren werd gedragen, lang voor de tijd van de fotografie.


De foto van Lena blijkt gemaakt te zijn in 1894, ruim tachtig jaar nadat de kleding die ze draagt in de mode was. Lena is op het moment dat de foto gemaakt wordt nog maar vijftien jaar oud. Onbevangen kijkt ze de camera in van fotograaf C.W. Bauer te Middelburg. Het schitterende kostuum dat ze draagt, al decennia lang door haar familie gekoesterd en zelden of nooit uit het kabinet gehaald, past haar precies.

Het zal ergens in het voorjaar van 1894 geweest zijn dat Lena, samen met nog vijfendertig anderen van goeden huize, wordt gevraagd om die zomer in de lokale klederdracht te worden voorgesteld aan koningin Emma en prinses Wilhelmina, die een bezoek aan Middelburg zullen brengen. Ter ere van deze heugelijke dag krijgen Emma en Wilhelmina bovendien een album aangeboden met een complete serie foto-afdrukken van alle zesendertig deelnemers:

'Zeeuwsche kleederdrachten, herinneringen aan het bezoek van Hare Majesteit de Koningin en Hare Majesteit de Koningin-regentes aan het eiland Walcheren 21 augustus 1894'.


Van alle deelnemers worden ook afzonderlijke foto’s gemaakt. Hierdoor kunnen wij nu precies zien hoe men zich op zijn paasbest vertoonde aan het eind van de negentiende eeuw, en hoe kleding en sieraden in die tijd gedragen werden. Maar wat vooral uniek is, is dat Lena kleding draagt die nog veel ouder is, namelijk uit het eind van de achttiende eeuw, een tijd waar geen fotomateriaal van bestaat.

We zijn benieuwd naar de herkomst van dit kostuum: van wie zou deze kleding oorspronkelijk geweest zijn? Met behulp van Zeeuwen Gezocht duiken we in de stamboom van Lena Bliek. Als snel vinden we dat Lena’s moeder, Janna Verhulst (1850-?) en haar voorouders uit Wissekerke (Noord-Beveland) afkomstig zijn. In 1871 trouwt Janna Verhulst met Anthonis Bliek (1847-?) van Nieuwland. Omdat Lena een Nieuwlands kostuum draagt zoeken we verder in de stamlijn van haar vader Anthonis.

Dan ontdekken we iets bijzonders. Zowel Anthonis’ grootmoeder van vaders kant, als zijn grootmoeder van moeders kant komen uit hetzelfde gezin; zij waren zusters! Anthonis’ ouders zijn Adriaan Bliek (1800-1875) – landbouwer en burgemeester van Nieuwland - en Maatje Bak (1803-1894), die dienstmeid was voordat ze trouwde en uiteindelijk achttien kinderen op de wereld zette.
Adriaan Blieks moeder is Catharina Adriaanse de Kraker (1772-1832) en de moeder van Maatje Bak Jacoba Adriaanse de Kraker (1769-?). Het lijkt erop dat we de bron van het kostuum gevonden hebben. De gezusters Catharina en Jacoba zijn van goede komaf: hun vader Adriaan de Kraker (1738-1808) was naast landbouwer ook Schout van Nieuwland, en zij waren zijn enige twee kinderen.

Om precies te kunnen bepalen aan wie het oorspronkelijke kostuum behoord zou kunnen hebben gaan we rekenen. Als de kleding gedateerd wordt rond ca 1790, dan moet Lena’s grootmoeder Maatje Bak nog geboren worden (zij is van 1803). Van haar kan de kleding dus niet zijn geweest. Overgrootmoeder Catharina de Kraker is in 1790 achttien jaar oud, haar zuster Jacoba de Kraker eenentwintig. Het lijkt er op dat de kleding dus afkomstig is van één van de twee gezusters de Kraker. Lena draagt op de ansichtkaart dus niet de kleding van haar grootmoeder, zoals verklaard wordt, maar van één van haar overgrootmoeders. Betovergrootvader Adriaan de Kraker was, zoals gezegd,naast landbouwer ook Schout van Nieuwland. Hij moet zeker een belangrijk man geweest zijn, wat een verklaring kan geven voor het gebruik van de rijke stoffen en dure sieraden. Ook is de kleding opvallend smal van maat. Dit kan een aanwijzing zijn dat de kleding in de periode 1790-1800 gedragen is door een jonge vrouw.

Wij zijn niet alleen benieuwd naar de herkomst van het kostuum van Lena Bliek. Ook de labedissen die zij draagt trekken logischerwijze onze aandacht. 



Tijdens onderzoek naar Zeeuws breiwerk in het depot van het Zeeuws Museum kunnen we tot onze grote vreugde de originele labedissen in het echt bewonderen. Met toestemming van het Zeeuws Museum mogen wij in deze blogpost bovenstaande foto’s met jullie delen. Op de foto’s is haast niet te zien hoe fijn, en hoe prachtig ze in werkelijkheid zijn!

Vanwege haar voorliefde voor de oude Walcherse streekdrachten deed ook Sylvia van Dam Merret uit Veere een aantal jaar geleden onderzoek naar het kostuum van Lena Bliek, en dan met name naar het stiklief en de labedissen. Ook Sylvia liet zich inspireren door de prachtige zijden labedissen en breide met de hand gelijkende reproducties. De wol is wat dikker en handmatig breien geeft wat grover effect; desondanks zijn het schitterende replica’s geworden!



Stichting Het Walchers Costuum gebruikt de reproducties die Sylvia breide tijdens klederdrachtshows voor publiek. Ze vallen áltijd op, en er wordt áltijd gevraagd of er ook een patroon van bestaat. Sylvia heeft indertijd al breiend, ‘op zicht’, dit paar gelijkende exemplaren nagemaakt: een breipatroon bestond, en bestaat er niet van.


Wellicht dat wij ons in de toekomst ooit nog eens zullen wagen aan het ontwikkelen van een breipatroon van deze labedissen. De originele exemplaren zijn machinaal gebreid, en daardoor is haast niet mogelijk om ze in dezelfde naalddikte met de hand na te breien. Het uitwerken van de reproducties van Sylvia is wel een optie, maar dan een zeer intensieve en tijdrovende.

Gelukkig hebben we ook góed nieuws te melden: het ajourmotief van de labedisssen van de (over-)grootmoeders van Lena Bliek hebben wij verwerkt in twee blokken van Het Beddengoed van Tante Zoet: een welverdiend eerbetoon aan uniek Zeeuws breiwerk uit lang vervlogen tijden.



Geen opmerkingen: