Pronte Wuuven: Broodplank en hoe Zeeuws is iets eigenlijk?

Foto: privécollectie

Eén van onze vaders heeft de volgende herinnering: tijdens een schoolvakantie mocht hij bij een vriendje gaan spelen op de boerderij. Aan het einde van de ochtend was het tijd om te gaan eten. Op sommige boerderijen namen de landarbeiders een stuutezak mee. In die stuutezak zat een stuutemaele, de boterham voor 'tussen de middag'.

Zo niet bij dit vriendje. De moeder des huizes had een stem als een klok en als haar stem niet hard genoeg was luidde moeders een bel die bij de achterdeur hing. Dat was het sein dat het eten op tafel stond en dat iedereen geacht werd om op zeer korte termijn aan diezelfde tafel te verschijnen.
Als iedereen er was werd het brood gesneden. Moeders vroeg aan onze pa hoeveel boterhammen hij zou lusten. Dat waren er wel twee of drie, zo was het antwoord.
Moeders ging aan het snijden. Tot zijn grote schrik werd het brood niet langs de korte kant - van boven naar beneden - verdeeld, maar werd het tegen de borst overlangs van voor naar achter in enorme boterhammen gesneden...

Deze moeder gebruikte geen broodplank, maar haar borst om het brood op te laten steunen. In het midden van de 20e eeuw was het heel gewoon dat een keuken een uittrekbare broodplank had. De plank had de breedte van een kastje en zat net onder het aanrecht. Aan een knop trok je de plank naar buiten.  Als er een broodmaaltijd op tafel moest komen werd die uitgeschoven, de boterhammen gesneden en de plank verdween na gebruik weer onder het aanrecht.

Uittrekbare broodplank
Foto: herkomst onbekend

Dat soort uitschuifbare broodplanken zijn nog steeds heel gewoon in verschillende landen, wij vonden ze in de keukens van Scandinavische landen. In Nederland zijn ze volgens ons verdwenen, nu veel mensen het brood gesneden kopen bij de bakker.

Wat hebben een broodplank en het GeriefGoed eigenlijk met elkaar te maken? Als gebruiksvoorwerp niet zo veel (alhoewel het het ook al over de flessenlikker en de kaasschaaf hebben gehad). Maar dat de uittrekbare broodplank geen typisch Nederlands verschijnsel is (net zo min als die kaasschaaf) toont aan dat dingen die we als 'streekgebonden' beschouwen dat helemaal niet hoeven te zijn. Kijk maar naar de haakmutsen, we trekken de conclusie al in deze blogpost, maar het geldt ook  voor de kapertjes.
Die kapertjes is voor ons nog steeds een betrekkelijk onbekend fenomeen. We vinden ze in Zeeland niet veel, maar ze werden blijkbaar wel gedragen. Maar was dat dan als streekdracht-kledingstuk of als 'algemene mode'? We hopen er over niet al te lange tijd meer over te kunnen melden. En: als er iemand is die ons verder kan helpen dan houden we ons aanbevolen! 

Dat vrouwen hun ideeën voor avonddoekjes, haakmutsen en labedissen niet alleen in de kerk opdeden (zittend achter de buurvrouw die zo goed kon haken) kunnen jullie zien in deze uitzending van Omroep Zeeland van vrijdag 25 maart. De komende tijd is er elke week een nieuwe aflevering te zien. 

Zin gekregen om ook iets te breien of te haken? Patronen van avonddoekjes, maar ook van de moderne varianten vinden jullie in de webshop. En als je het garen aanschaft in de winkel van Jeanet (in Arnemuiden of online) dan krijg je van haar het patroon er gratis bij!!

Pronte Wuuven: Haak in, haak aan, haak af

Je houdt ervan of je haat het: haken. Soms lijkt het net of 'haken' en 'breien' twee verschillende werelden, misschien wel twee verschillende kampen zijn. Wij houden het liever ergens in het midden: we doen het één liever dan het ander en soms draait dat om.

Net zoals we op zoek gingen naar de ontwikkeling van het breien proberen we ook al heel wat jaren de ontwikkeling van het haken te beschrijven. Maar: het fenomeen 'haken' bleef deels ondoorgrondelijk. Recent vonden we wel in verschillende uitgaves over 'nuttige handwerken' - zeg: in de loop van de 19e eeuw - dat 'breiden, naaijen en knoopen' nuttige handwerken zijn, maar dat er aan haken werkelijk geen alinea, zelfs nog geen letter wordt gewijd.
Blijkbaar is haken geen nuttig handwerk, maar toch wordt het door veel mensen fanatiek beoefend. 
De vraagtekens blijven staan.

Omslagdoek Katharina
patroon gratis bij aanschaf van het garen
bij 'Blij dat ik brei'

Pronte Wuuven: Het naadje van de kous

In de serie 'Er was eens' op ons blog over Zeeuwse visserstruien schreven we al dat we leuke en opmerkelijke zaken ontdekten over 'Zeeuws' breiwerk en breiwerk in het algemeen. Het was (en is) voor ons alleen een beetje lastig om te besluiten wáár - op welk blog - we over onze wetenswaardigheden gaan schrijven. Het lijkt er namelijk op dat wat we eerst als twee aparte onderwerpen zagen steeds dichter naar elkaar toe kruipt.

Immers, is een visserstrui alléén een visserstrui of is het toch ook streekdracht? Wij denken op dit moment: een visserstrui is een visserstrui en is ook een onderdeel van de streekdrachten. In de loop van de tijd kunnen jullie met ons meelezen hoe we daarbij komen.

Bron: Google e-books

Bij onze speurtocht naar de trui van Michiel kwamen we dit boekje tegen: Praktische handleiding voor onderwijzeressen der aanvangs- of kinderscholen en die der vrouwelijke handwerken voor jeugdige meisjes  van Alberdina Woldendorp uit 1827. Je kunt het boekje hier vinden.

Pronte Wuuven, ofwel het verhaal van het ‘gebreide hemdrok’

Wie ons al een tijdje volgt, weet dat we ons al een paar jaar met veel enthousiasme op gebreide en gehaakte kledingstukken storten. Deze zoektochten hebben al veel opgeleverd, maar zo af en toe doen we ontdekkingen waar we héél erg blij van worden. Sommige van die momenten staan nog precies in ons geheugen gegrift. Bijvoorbeeld het moment dat we erachter kwamen waarom er gebreide jakken uit de Walcherse dracht bestonden. Het was tijdens de presentatie in het oude stadhuis van Arnemuiden dat Jo haar hand opstak en zei: “Ik weet waarom dat is!” Kijk, dat zijn de gouden momenten!

Op 1^e kerstdag 2021 zond Omroep Zeeland de documentaire Pronte Wuuven uit. Hierin leggen programmamaaksters Margot Schotel en Rebecca van Wittene de verhalen vast van vier Arnemuidse boerinnen. Deze vrouwen worden met de camera gevolgd in hun dagelijkse bestaan en dit levert prachtige en ontroerende beelden op. Wijzelf kijken vooral ook naar de kleding van Jaan, Ma Leu, Janna en Pie, zoals de netjes ofwel avonddoekjes die ze dragen. Het bloed kruipt, nietwaar!